Maastricht, 1 december 1905
Brunssum, 1 maart 1982
 
foto: NMI
 
 
Lamento
1942
tijdsduur: ca. 6’30”;
“in memoriam F. d’A.”;
uitgever: Donemus, Rijswijk 2015.
 
Pièce en forme de sonate [sonatine] opus 86
1943
delen:
1. Lent et très expressif
2. Vif et joyeux
tijdsduur: ca. 10′;
uitgever: Donemus, Rijswijk 2015.
 
In memoriam Henri Hermans
1947
tijdsduur: ca. 4′;
uitgever: Donemus, Rijswijk 2015.
 
 
Andrée Bonhomme kreeg haar eerste pianolessen op zevenjarige leeftijd. Toen de Maastrichtse stedelijke muziekschool in 1924 met een vakopleiding begon, werd zij er de eerste vakstudente voor het hoofdvak piano. In 1930 deed zij eindexamen. Nog tijdens haar pianostudie begon ze er een hoofdvakstudie theorie der muziek bij Henri Hermans, directeur van de muziekschool en dirigent van het Maastrichts Stedelijk Orkest. Al rond haar tiende jaar had Andrée melodietjes met begeleidingen geschreven, op grond waarvan Charles Smulders haar compositietalent ontdekt had. Het was nu Hermans die, als een echte mentor, haar zou helpen haar talent verder te ontwikkelen.
Volgens sommige bronnen was hij het, volgens andere de zangeres Vera Janacopoulos, die haar in 1928 in contact bracht met Darius Milhaud. Deze nam haar in oktober 1929 als leerlinge aan en tot 1937 reisde zij maandelijks naar Parijs voor compositielessen. Dr. Hans van Dijk schrijft dat uit de bewaard gebleven briefwisseling blijkt dat Milhaud zich vooral concentreerde op haar instrumentatie en haar begeleidingen (zij componeerde een groot aantal liederen, waaronder de prachtige cyclus ‘La flûte de jade’) en zich niet al te veel bezig hield met haar muzikale invallen als zodanig. Wellicht verklaart dat mede waarom haar muziek weliswaar zeer Frans maar nooit als een Milhaud-imitatie klinkt. Haar concertprogramma’s vermelden overigens werken van niet alleen Debussy, Roussel en Ravel maar ook Jolivet en Messiaen.
Het grootste gedeelte van de muziek van Andrée Bonhomme is nog niet uitgegeven. De autografen, ook die van de drie composities voor cello en piano, bevinden zich in het Nederlands Muziek Instituut.
 
In zijn toelichting bij een in 2005 uitgebrachte cd, waarop een aantal opnamen van werken van Andrée Bonhomme zijn samengebracht, schrijft Dr. Hans van Dijk het volgende. “Het ‘Pièce en forme de sonate’ voor cello en piano en de ‘Sonate pour violon et piano’ ontstonden beiden in het oorlogsjaar 1943. Wat betreft het eerste stuk was Andrée kennelijk van plan een vierdelige sonate volgens het klassieke vormschema te schrijven. De eerste schetsen wijzen er ook op, dat het werk oorspronkelijk voor viool, niet voor cello was gedacht. In november 1941 overleed graaf d’Avou Dion, een familielid in Frankrijk, bij wie zij vóór 1940 vaak had gelogeerd. Door de oorlogsomstandigheden had zij hem sinds 1939 niet meer kunnen bezoeken en hij was dus gestorven zonder dat er sprake was van een afscheid. Andrée voltooide in februari 1942 een ‘Lamento’ voor cello en piano. Kennelijk beviel dit stuk haar achteraf gezien toch niet want het is nooit uitgevoerd. In de loop van 1942 schreef zij een nieuw ‘Lamento’ (Adagio con molto espressione), waaraan een deel in snel tempo (Allegro e giocoso) werd toegevoegd (februari 1943). Dit werd de aanzet van het ‘Pièce en forme de Sonate’. Daarna richtte zij haar aandacht op andere composities, zodat dit tweedelige stuk bleef liggen zoals het was. Toen ze het in juni 1947 voor het eerst uitvoerde in een radioprogramma, wijzigde ze de oorspronkelijke titel in ‘Pièce en forme de sonatine’, hier bedoeld in de zin van ‘onvolledige sonate’. In diezelfde tijd werd haar door het gemeentebestuur van Nuth verzocht een compositie te schrijven voor de onthulling van een borstbeeld van Henri Hermans. Haar vroegere mentor was – zoals bekend – in Nuth geboren. Het resulteerde in een derde ‘Lamento’, opnieuw voor cello en piano, met als titel ‘In memoriam Henri Hermans’ “.
Alle drie lamenti zijn geschreven in 3/4-maat. De cello zingt het klaaglied, de piano heeft hoofdzakelijk een eenvoudig begeleidende rol. Elk lamento heeft wel zijn eigen begeleidingsfiguur. Onder het eerste lamento, opgedragen aan haar oudoom François Comte d’Avou Dion, heeft Bonhomme twee versregels genoteerd: “jamais, jamais nous le reverrons! / il dort couché sous la vague écumante”. Ze zijn (met een kleine wijziging: ‘nous’ in plaats van ‘ils’) ontleend aan het gedicht ‘Le pauvre petit matelot’ uit de bundel Les premiers chants: poésies à l’usage de la jeunesse (1868) van de Geneefse dominee-dichter Jacques Louis Tournier (1828-1898). Het gedicht was opgenomen in het vertaalboek voor middelbare scholieren Glanures. premiers exercices de lecture et de traduction recueillis par F.L. Faisely (1887) en wellicht herinnerde Bonhomme het zich daaruit (met dank aan Merel Dercksen en Leo Samama). Overigens spraken haar ouders thuis Frans en bezocht zij een Franstalige school.
 
literatuur:
* dr. Hans C.M. van Dijk, Andrëe. Biografische schets van het leven van Andrée Bonhomme 1905-1982 (Stichting Beheer Muzikale Nalatenschap Andrée Bonhomme, 1996)
* dr. Hans van Dijk, Si tu veux être libre et fort, travaille! Andrée Bonhomme (1905-1982), leven en werk (TIC, Maastricht 2015)
 
opnamen:
* de drie composities: Doris Hochscheid en Frans van Ruth, op Dutch Cello Sonatas, cd volume 7
* Pièce en forme de sonate: Marcel Frère & Andrée Bonhomme, op de cd ‘Andrée Bonhomme, een ontmoeting’, in 2005 uitgebracht door de Stichting Andrée Bonhomme (de eerlijkheid gebiedt te bekennen dat deze opname erg veel fouten bevat, anderzijds is het natuurlijk leuk de componiste zelf te horen spelen).
 
 
(31 juli 2014, geactualiseerd op 11 juli 2016)

Componisten

Alkema, Henk

Harlingen, 20 november 1944
Utrecht, 4 augustus 2011

Appy, Ernest

Den Haag, 25 oktober 1834
Kansas City, 2 augustus 1895

Badings, Henk

Bandoeng (Java), 17 januari 1907
Maarheeze, 26 juni 1987

Bijvanck, Henk

Koedoes (Java), 6 november 1909
Heemstede, 5 september 1969

Bouman, Antoon

’s Hertogenbosch, 18 oktober 1854
Wassenaar, 23 maart 1906

Bunge, Sas

Amsterdam, 19 juli 1924
Utrecht, 17 juli 1980

Dispa, Robert

Sint-Pieters-Leeuw (België), 19 september 1929
Hengelo (O), 6 maart 2003

Frid, Géza

Máramarossziget (Hongarije, thans Roemenië), 25 januari 1904
Beverwijk, 13 september 1989

Godron, Hugo

Amsterdam, 22 november 1900
Zoelmond, 6 december 1971

Kes, Willem

Dordrecht, 16 februari 1856
München, 22 februari 1934

Ketting, Otto

Amsterdam, 3 september 1935
Den Haag, 13 december 2012

Lilien, Ignace

Lemberg (thans Lviv, Oekraïne), 29 mei 1897
Den Haag, 10 mei 1964

Mul, Jan

Haarlem, 20 september 1911
Haarlem, 30 december 1971

Osieck, Hans

Amsterdam, 25 januari 1910
Bloemendaal, 22 juni 2000

Stam, Henk

Utrecht, 26 september 1922
Suawoude, 9 december 2002

Witte, G. H.

Utrecht, 16 november 1843
Essen (D), 3 februari 1929